|
وَلِكُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيهَا فَاسْتَبِقُواْ الْخَيْرَاتِ أَيْنَ مَا تَكُونُواْ يَأْتِ بِكُمُ اللّهُ جَمِيعًا إِنَّ اللّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
و براى هر كسى قبلهاى است كه وى روى خود را به آن [سوى] مىگرداند پس در كارهاى نيك بر يكديگر پيشى گيريد. هر كجا كه باشيد، خداوند همگى شما را [به سوى خود باز] مىآورد در حقيقت، خدا بر همه چيز تواناست.
تفسير آيه:
اين آيه مربوط به واقعة عجيب و مهم «تغيير قبله» است. قبلة مسلمانان در آغاز، بيت المقدس بود و آنان به سوي اين مكان شريف نماز ميگزاردند تا اينكه دستور تغيير قبله در سال اول هجرت صادرشد و مؤمنان موظّف شدند تا به سوي كعبه بايستند و نماز بخوانند. اين كار بر يهوديان گران آمد و آنان درباره تغيير قبله، هياهو و سر و صدا به راه انداختند! خداوند براي پاسخگويي، به يك قاعده و قانون مهم اشاره دارد كه براي هر طايفه و گروه، قبله و جهت خاصي از سوي خداوند تعيين شده كه آنان بايد به آن سمت، روي خود را بگردانند.
بحث قبله از اركان اصلي يك دين (مانند توحيد و معاد) نيست كه قابل تغيير نباشد؛ بلكه از فروع آن به شمار ميرود و براساس مصلحت ميتواند دچار تغيير گردد. بنابراين، مردم به جاي پرداختن به اين امور فرعي و گفتوگوهاي بيهوده، به سوي نيكيها و خوبيها روي آورند و در انجام آنها از يكديگر پيشي بگيرند؛ چرا كه آنچه براي آنان ميماند و باعث رشد و كمال ميشود، همين اعمال خوب است.
انسانها بايد بدانند كه هر كجا باشند، خداوند آنان را حاضر ميكند و قطعاً از آنها سؤال خواهد كرد. چنين نيست كه نيك كرداران و بد كرداران يكسان باشند و اعمال آنان حساب رسمي نشود. خداوند قادر مطلق است و بر هر كاري قدرت دارد و اجتماع مردم و باز خواست آنان بر او دشوار و بيرون از قدرت او نيست.
امام باقر «عليه السّلام» در مورد قول خداوند فاستبقوا... فرمود:
مراد از خيرات «ولايت» است و قول خداوند اينما تكونوا... منظور اصحاب امام قائم«عليه السّلام» هستند
تأويل آيه:
ظاهر آيه هر چند گوياي وجود قيامت كبري و اجتماع مردم در صحراي بزرگ محشر و برقراري دادگاه عدل است؛ ولي در روايات متعددي جمله اَينَما تَكونوا يَأتِ بِكُم اللهُ جَمياً به اصحاب امام مهدي«عليه السّلام» تأويل شده است.
مرحوم شيخ كليني در كتاب روضه كافي چنين نقل ميكند:
«عَنْ اَبي جَعفَر«عليه السّلام» فِي قُولِ الله عزَّوَجَلَّ: (فَاستَبِقوا الخَيرات أينَما تَكونوا يَأتِ بِكُمُ اللهُ جميعاً) قالَ: الخَيراتُ اَلوِلاية وَ قَولُه تَباركَ و تَعالي: ( أينَما تَكونوا يَأتِ بِكُمُ اللهُ جميعاً) يَعنِي اَصحابَ القائِمِ الثَلاثِمِائه و البضعةَ عَشَر رَجُلاً، قالَ: وَ هُم وَ اللهِ الاُمَةُ المَعدوُدَةُ قال: يَجتَمِعُونَ وَ اللهِ فِي ساعَةٍ واحدَِةٍ قُزعُ كَقَزَعِ الخَريفِ»2
امام باقر «عليه السّلام» در مورد قول خداوند فاستبقوا... فرمود:
مراد از خيرات «ولايت» است و قول خداوند اينما تكونوا... منظور اصحاب امام قائم«عليه السّلام» هستند كه 313 تن ميباشند. به خدا سوگند! منظور از «اُمة معدودة» آنان هستند حضرت فرمود: به خدا سوگند! همگي در يك ساعت جمع ميشوند، مانند پارههاي ابر پاييزي كه بر اثر تند باد جمع و متراكم ميگردد.
چند نكته:
با توجه به آيه و تبيين آن از سوي امام «عليه السّلام» نكات مهم و ارزشمندي ميتوان به دست آورد:
1. همانگونه كه براي هر مذهبي قبلهاي مشخص شده تا براي عبادت به آن روي كنند و اعمال خود را جهت دهند؛ براي مردم هر عصر و زمان نيز بايد امام و رهبري باشد كه مردم حول محور او باشند و به او روي آورند.
2. همانگونه كه تعيين قبله در اختيار خداوند است، انتخاب و تعيين رهبر و امام نيز به دست او صورت ميگيرد.
3.همانگونه كه مردم وظيفه دارند به سوي نيكيها حركت كنند و با انجام دادن آنها و طهارت روح به درجات كمال برسند، وظيفه دارند به سمت امام خود حركت كنند و او را بيابند. خود را هم رنگ او نموده و بر طبق خواست و ارادة او حركت كنند.
4. همانگونه كه جا و مكان خاصي براي انجام دادن خوبيها و خيرات نيست و انسان نبايد خود را به منطقة خاصي محدود سازد و فكر كند انجام كارهاي خير براي تحصيل نتيجه، فقط در مكان مخصوصي امكان پذير است؛ ياران حضرت نيز در زمان غيبت خود را به مكان و منطقة خاصي مقيد نميكنند؛ بلكه در جاهايي كه هستند، فعاليت بهتر و بيشتري انجام ميدهند تا بتوانند به اراده و خواست امام كاملتر عمل كنند. اجتماع ياوران در زمان ظهور به دست خداست و او آنان را در هنگام ظهور نزد حضرت حاضر ميكند.
5. همانگونه كه حركت به سوي خوبيها براي مردم زمان خاصي نيست، بلكه براي همة زمانها است، ياوران حضرت نيز از مردمِ زمان خاصي نيستند، بلكه در هر زمان افراد ميتوانند در جمع ياران امام، حضور يابند.
6. همانگونه كه خداوند ميتواند انسانهايي را كه مرده و پراكنده گرديدهاند، در يك روز جمع كند؛ همچنين قدرت دارد ياران امام مهدي«عليه السّلام» را در يك روز در يك مكان گرد آورد.
پي نوشت ها
1. بقره(2)، آيه 148 .
2 . كافي، ج 8، ص 313، ح 487
منبع: امام مهدي عليه السلام در قرآن، مهدي يوسفيان
|
